TEKST: Koen Robberechts"/>

Vaderlandse motorgeschiedenis centraal op Moto Retro Wieze

door motornieuws 6 februari 2020

Als je geïnteresseerd bent in oude techniek en mechanica, staan 8 en 9 februari wellicht al met stip aangeduid in je agenda. Dan vindt opnieuw Moto Retro Wieze plaats in de Oktoberhallen in, welja, Wieze. Centraal in de aanstormende editie staan "Les Demoiselles de Herstal". De gerenommeerde kijk- en ruilbeurs voor liefhebbers van oude motoren zoekt het in 2020 dus in eigen land. Tijd voor een stukje vaderlandse techniekgeschiedenis!

TEKST: Koen Robberechts

Herstal

Wie Herstal hoort denkt waarschijnlijk spontaan aan wapenproductie. De Luikse voorstad was in de negentiende eeuw dan ook de thuishaven voor heel wat wapenfabrikanten. Maar daar mag zeker nog een associatie aan toegevoegd worden. Herstal herbergt namelijk ook een fraai stukje Belgische motorgeschiedenis. Dat is niet zo verwonderlijk, want het zijn net de wapenfabrikanten die aan het einde van de negentiende eeuw het nodige materiaal en de juiste expertise in huis hebben om motoren en fietsen te kunnen produceren. Onder andere BSA, Royal Enfield en Husqvarna kunnen daar over meespreken.

Beginnen doen we met Joseph Saroléa. Halfweg de negentiende eeuw stichtte hij een wapenfabriek in Herstal. Zoals velen heeft hij aan het eind van die eeuw de wapens ingeruild voor de productie van fietsen. In 1900 bouwt toenmalig bedrijfsleider Martin Fagard een motor in het frame van een Royale Saroléa fiets en creëert zo de allereerste Belgische motor. Hoewel Joseph Saroléa het zelf niet meer heeft mogen meemaken - hij overleed in 1894 - is zijn naam dus wel onlosmakelijk verbonden aan de allereerste Belgische motorfiets.

Een Saroléa uit 1925

Ezeltje

Aan het einde van de negentiende eeuw vestigt wapenfabrikant Fabrique National d'Armes de Guerre, kortweg FN, zich in Herstal. De fabriek werd opgericht door de Belgische staat om wapens te produceren voor het Belgische leger. Wanneer hun belangrijkste order opgeleverd wordt komt de werkgelegenheid van vele arbeiders in het gedrang. Om hen aan het werk te houden besluit FN over te gaan tot de productie van fietsen. In 1901, een jaar na Saroléa probeert men in de fabrieken een Frans motorblokje te monteren in één van hun fietsframes. De creatie krijgt de naam 'ezeltje' en zo is de stamvader van één van de grootste Belgische motormerken geboren. Later wordt FN een van de eerste fabrikanten die, in plaats van motoren te monteren in fietsen, frames zal ontwikkelen voor de motorblokken die ze zelf bouwden.

Met tekenaar Couturier en ingenieurs Clarus en Kelecom heeft FN Herstal een topteam in huis. Kelecom ontwerpt de allereerste in massaproductie gebouwde viercilinder motorfiets. FN brengt in 1904 al een 362cc viercilinder-lijnmotor met hoogspannings-magneetontsteking, cardanaandrijving én telescoopvork uit.

De fabriek bleef overigens ook ééncilinder-motoren bouwen, maar hun viercilinder bouwen ze verder uit. In 1911 is het blok al gegroeid tot 491cc. Het produceert dan 4pk, wat goed is voor een topsnelheid van om en bij de 65 km/uur. Met deze machines kon er toen al succesvol geracet worden.

Een FN-500cc viercilinder uit 1913

Gillet Herstal reist wereld rond

Naast FN en Saroléa is er natuurlijk ook nog Gillet Herstal. Een jaar na de eerste wereldoorlog meent boekhouder Leon Gillet dat het tijd is om zijn plannen voor een eigen motormerk vorm te geven. Waar andere merken met kleinere cilinderinhouden werken, experimenteert Gillet al vroeg in de jaren 20 met motoren van rond de 1000cc.

Gillet Herstal wordt nadien ook wereldberoemd wanneer Fransmannen Robert Sexé en Henry Andrieu in 1926 beslissen om een wereldreis op twee wielen te ondernemen en daar machines van het Belgische merk voor gebruiken. In zes maanden tijd doorkruisen ze Frankrijk, België, Duitsland, Japan en de Verenigde Staten. Ze plaatsen daarmee 25.000 km op de tellers van hun 350cc tweetakten. Sexé blijft nadien hele continenten doorkruisen op z’n Gillet. Hij maakt foto’s van de Sovjet-Unie tot het diepe Indische binnenland. De kilometerteller van z’n motor gaat door het vele reizen vlot over de honderdduizend kilometer.

De Gilet Herstal 'Tour du Monde' uit 1927

De droom van snelheid, kracht en elegantie

De drie Luikse merken behoren in het begin van de 20e eeuw tot de absolute wereldtop. De rest van die eeuw zal voor de hele motorindustrie bijzonder zwaar blijken. Waar andere merken er al vroeger mee moeten stoppen, zal het voor deze drie tot in de jaren 60 duren voor de boeken definitief dicht gaan. Dankzij de inspanningen van de gebroeders Robbens blijft de naam Saroléa tot op heden voortbestaan. Met hun elektrische Saroléa-modellen wakkeren ze de Belgische motordroom van kracht en elegantie opnieuw aan en brengen ze een gepast eerbetoon aan de eigenheid en het vakmanschap van de Belgische motorpioniers.

De 2020 Saroléa Manx7

Moto Retro Wieze eert de Demoiselles

Moto Retro Wieze brengt dit jaar hulde aan de oudste motoren van Gillet, FN en Saroléa. Deze machines werden in Herstal liefkozend demoiselles genoemd. De juffers mogen dan vandaag allemaal een hoogst respectabele leeftijd hebben, ze blijven een streling voor het oog.

Wie ze in het echt wil zien kan terecht in de Oktoberhallen van Wieze op 8 en 9 februari. Info en prijzen vind je op www.motoretrowieze.be


Reageren

Registreer of log in om te reageren...